Onschuldig vast!

victoire“Hey Frans,” roep ik, als een man naar een groepje mensen met pamfletten en borden fietst. De aldus aangesprokene draait zich om en roept verbaasd: “Frans, jij hier?”. Het is 14 december 2017, plaats van handeling: de ingang van de Tweede Kamer. En ik sta net als Frans zijn groepje te demonstreren, samen met twee andere gepensioneerde gevangenisdirecteuren. Frans Zwanenburg is een leeftijdsgenoot en werkt al ruim dertig jaar bij de reclassering. We kennen elkaar als (aangetrouwde) familie en zijn beiden al ons hele werkzame leven bezig met werken aan herstel. “Herstel” als in: voor alle betrokkenen na een delict. Maar vandaag demonstreren we allebei voor de vrijlating van een politieke gevangene. Frans en zijn clubje voor een in Rwanda gedetineerde vrouw. Victoire en haar drie in Nederland woonachtige kinderen zijn kennissen van hem. Mijn collega ’s en ik demonstreren voor de vrijlating van iemand die wij kennen als een van onze voormalige gedetineerden: Huseyin Baybasin! “De Nederlandse Dreyfus-affaire,” leg ik aan Frans uit.

ask-dreyfus-affair-Alfred_Dreyfus-E

Eind 1894 werd de Joods-Franse legerkapitein Alfred Dreyfus veroordeeld voor spionage voor Duitsland. Hij werd voor het leven verbannen naar Duivelseiland, voor de kust van Frans-Guyana. Al snel blijkt dat de bewijzen voor een groot deel gefabriceerd zijn door de geheime dienst zelf, met medeweten van de legerleiding. De officier Picquart ontdekt het bedrog. Het laatste onderhoud tussen minister Billot en Picquart wordt als volgt beschreven: „Nee, nee, nee!” Billot schudt zijn hoofd. „U heeft het uitdrukkelijke bevel om u niet met Dreyfus te bemoeien naast u neergelegd. U heeft zich als een spion in uw eigen departement gedragen. Ik zou nu een ordonnans kunnen roepen en u op beschuldiging van insubordinatie naar de gevangenis kunnen laten afvoeren.” Er wordt dus niet naar kolonel Picquart geluisterd, sterker nog: hij wordt overgeplaatst naar Noord-Afrika. Dan schrijft Emile Zola zijn beroemde pamflet “J’Accuse”. De aanklacht van Zola begint zo: „Kunt u zich voorstellen dat generaal Billot en de generaals Gonse en De Boisdeffre al een jaar weten dat Dreyfus onschuldig is, maar die verschrikkelijke wetenschap voor zichzelf hebben gehouden? En die lieden kunnen ’s nachts slapen, en ze hebben vrouwen en kinderen die ze liefhebben! Kolonel Picquart daarentegen heeft zich als een eerlijk man van zijn plicht gekweten. Hij drong bij zijn superieuren aan, in naam van de gerechtigheid.” Vanaf dat moment keert het tij, zij het langzaam. Dreyfus wordt teruggehaald van Duivelseiland en krijgt een nieuw proces. Hij wordt weer schuldig bevonden, maar krijgt een lichtere straf. Pas in 1906, 12 jaar na zijn veroordeling, wordt hij volledig gerehabiliteerd.

“Pick your battles”, is best een verstandig advies. Als hardwerkende zestigers en familiemensen is het ondoenlijk om voor elk schrijnend onrecht de straat op te gaan. Maar voor Frans is het onschuldig opsluiten van een waardevolle en unieke vriendin de grens van wat hij kan accepteren. En dus een reden om in beweging te komen. Al zeven jaar demonstreert hij samen met de anderen voor haar vrijlating. Eerst elke donderdag, nu eens per twee weken.

Victoire Ingabire is Rwandese, maar heeft 17 jaar in Nederland gewoond. Ze studeert hier en werkt daarna bij een internationaal opererend bedrijf. Zij sluit zich aan bij de democratische oppositiepartij genaamd ‘Republikeinse Rally voor Democratie in Rwanda’. Later wordt zij voorzitter van deze partij die wil bereiken dat de genocide en de andere oorlogsmisdaden tegen de menselijkheid, die voor, tijdens en na 1994 in Rwanda plaatsvonden, zullen worden veroordeeld. Victoire wordt aangewezen als officiële presidentskandidaat voor de verkiezingen van augustus 2010 en keert terug naar Rwanda.

Tijdens haar verblijf benadrukt zij dat er tijdens de genocide ook Hutu’s slachtoffers waren en dat die na de genocide veelal uit de weg zijn geruimd door de Tutsi-leger. Zij krijgt in april 2010 huisarrest vanwege deze verklaring. Op 14 oktober 2010 wordt Victoire gearresteerd op verdenking van haat zaaien en steun aan extremisten. President Kagame geeft aan bewijsmateriaal hiervoor te hebben gevonden in haar huis in Nederland. De Nederlandse justitie heeft haar woning doorzocht. Er worden dan alleen banktransacties gevonden naar een neef in Rwanda, die geld nodig had voor zijn studie en naar een stichting waar Victoire bij betrokken was. De dictator Kagame beweert dat het gaat om financiële steun aan terroristen. Nederland helpt deze Kagame dus ondanks rapporten van o.a. Amnesty International, waarin de Rwandese regering ervan beschuldigd wordt haar politieke tegenstanders uit de weg te ruimen. Er is heel kort ophef over de huiszoeking in de Tweede Kamer, omdat een minderheid vind dat de doorzoeking een schending is van mensenrechten. Rwanda wordt politiek echter gekoesterd als een voorbeeld voor heel Afrika door haar economische vooruitgang. Dat de mensenrechten in dit land ernstig worden geschonden is minder relevant. Als “het nieuwtje er vanaf is” verliezen ook de media elke interesse. Victoire zit nog steeds vast en op 7 januari 2014 schrijft ze een brief naar de Tweede Kamer, de Minister van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Hierin vraagt zij of Nederland wil opletten dat haar proces in Rwanda eerlijk zal verlopen. In antwoord op de brief heeft Nederland haar vraag met een “ja” bevestigd, maar tot de dag van vandaag is geen actie ondernomen.

huseyin

Voor mij gaat de zaak Baybasin ver over de grens van wat ik kan accepteren. Ik bedoel: onomkeerbaar levenslang is een straf die vergelijkbaar is met de doodstraf: een schending van de Rechten van de Mens. Maar dat iemand die straf in Nederland onschuldig en op basis van gemanipuleerd bewijs opgelegd kan krijgen zet mij in beweging. En net als Frans ken ik de betrokken persoon persoonlijk. Ook dat maakt verschil.

 

Een advocaat heeft om herziening van een vonnis (van het Gerechtshof) gevraagd bij de Hoge Raad. Met het adviseren aan de Hoge Raad hierover is advocaat-generaal Mr. Diederik Aben belast.

De betreffende man, Huseyin Baybasin genaamd, is veroordeeld op basis van opgenomen telefoongesprekken, zogenaamde taps. Daarbij speelt ook de vertaling van de in het Engels en Koerdisch gevoerde telefoongesprekken een belangrijke rol. Baybasin zou, aldus het openbaar ministerie (OM), 2 maal telefonisch opdracht gegeven hebben aan handlangers om iemand te vermoorden en hij zou per telefoon leiding hebben gegeven aan een grote heroïne-deal. Aanleiding voor het OM te beweren dat Baybasin de leider is van een criminele organisatie en delicten pleegden die zijn weerga niet kennen. De strafeis “levenslang” wordt door het Hof in Den Bosch bevestigd en resulteert in een reeds 19 jaar durende detentie.

De verdediging voert aan dat er met de telefoontaps is geknoeid. Dat dit mogelijk is is overigens al lang bekend. De vertalingen uit het Engels en het Koerdisch door rechtbanktolken stemmen bovendien niet overeen met de werkelijke uitgesproken tekst. De verdediging voert tal van feiten aan die de tot het vonnis leidende argumenten van het OM in twijfel trekken.

Baybasin, een zakenman onder andere handelde in auto’s, sprak overigens nooit letterlijk over “vermoorden”, maar sprak volgens het Openbaar Ministerie in codetaal, bijvoorbeeld wanneer hij opdracht gaf om “een auto te verkopen of te kopen”: daarmee zou hij hebben bedoeld: “vermoorden”.

 

Advocaat-generaal Diederik Aben dook zes jaar (!) in de zaak en kwam onlangs met een 1730 pagina’s groot rapport waaruit zou moeten blijken dat Baybasin toch schuldig was.

Ton Derksen, de man die meerdere gerechtelijke dwalingen aan het licht bracht (o.a. Lucia de B. en de Puttense Moordzaak) had al eerder in zijn boek “Verknipt bewijs” wetenschappelijk aangetoond dat de taps corrupt waren. Hij las het advies van Aben en kwam tot de verbijsterende conclusie dat die advocaat-generaal niet kan redeneren of welbewust verkeerd redeneert. Zo zou Baybasin een keer gezegd hebben: “make him call”, hetgeen abusievelijk vertaald werd met “maak hem koud”. Dat dit een fout is, erkent Aben, maar volgens hem wordt er toch bedoeld ‘een bezoekje brengen om hem te liquideren’. Drie keer een niet-letterlijke interpretatie, stelt Derksen vast. Derksen toont aan dat Aben zijn eigen waarheid maakt door expres fout te interpreteren, zaken weg te laten of te manipuleren. Het staat in het onlangs verschenen nieuwe boek van Derksen: “Rammelende argumenten voor de Hoge Raad!”.
In dit boek fileert Derksen de argumentatie van de Advocaat-Generaal. Derksen stelt vast dat de advocaat-generaal ‘zeven immuniserende strategieën’ gebruikt.
Derksen: ‘Dat betekent dat je je argument zo structureert dat je gelijk gegarandeerd is. Denk aan de weerman die zegt: morgen regent het of morgen regent het niet. Onafhankelijk van het weer weet hij dat hij gelijk gaat krijgen.’
Zo bevestigt Aben de eerdere aanname van het OM dat Baybasin bijna altijd ‘in code’ praat. Inderdaad spreekt hij soms over ‘een plaats in het midden van het land’. ‘Maar dat is geen reden om te zeggen dat hij met een vreedzame discussie wel eens een moord zou kunnen bedoelen, indien er verder geen enkele aanwijzing voor die moord is, en zeker wanneer er duidelijke aanwijzingen zijn dat het niet over een moord gaat,’ schrijft Derksen.

Wanneer een cruciale interpretatie van de Koerdische taal aan orde komt, diskwalificeert Aben de conclusie van een internationaal gerenommeerd en van geboorte Koerdisch dialect sprekende hoogleraar Koerdische taal, die door verdediging wordt geraadpleegd. Hij stelt diens mening tegenover die van enkele door hem geraadpleegde tolken over een essentieel stukje tekst. Aben past de redenering toe dat een getalsmatige meerderheid (van 3) rechtbanktolken, waarvan sommige het Koerdisch dialect niet machtig zijn, opweegt tegen de mening van een internationaal erkende expert. Ook andere geraadpleegde experts, die ontlastende bewijzen aanvoeren worden gediskwalificeerd. Bijvoorbeeld deskundigen, zoals een oud tapkamermedewerker, een fabrikant van de tapkamerapparatuur en de forensische afdeling van PWC (PriceWaterhouseCoopers) beweren dat er sprake kan zijn of sprake was van manipulatie van de taps, worden deze door Aben op pseudo-wetenschappelijke gronden onderuit gehaald.

 

Het draait in de drie aangehaalde zaken om herstel van het aperte onrecht van gestraft worden zonder valide bewijs. Bij de affaire Dreyfus is het onrecht aangetoond en geadresseerd en kon iedereen verder met zijn leven. Dreyfus kreeg zelfs zijn baan in het leger terug. Ook van Victoire zullen veel mensen wellicht aannemen dat ze onschuldig vastzit. Een beetje de “ver van mijn bed-show”: ach ja, die ontwikkelingslanden…..We kunnen simpel wegkijken door onze humanitaire en politieke verantwoordelijkheid niet te nemen.

Bij de Oer-Nederlandse zaak Baybasin zitten we nog midden in de ontkenningsfase. Van het concrete onrecht dat onomstotelijk is en voor ons op tafel ligt. En van het feit dat het dienen van politieke en bestuurlijke belangen of zelfs het in stand willen houden van reputaties ook in ons land belangrijker is dan het beschermen van de Rechtstaat.

Herstel is nog niet in zicht. “Volgende week demonstreren we weer! Zelfde tijd, zelfde plaats.” ”Goed idee, Frans”. “Tot dan, Frans!”.