Mag de stem van de familie van een dader niet gehoord worden?

De moord op Anne Faber staat in mijn herinnering gegrift als een afschuwelijk delict en de pijn van de nabestaanden moet nog steeds onbeschrijfelijk zijn. Ik las het boek van de vader en oom van Anne en ondersteunde van harte hun oproep aan de politiek om hier iets van te leren om toekomstig leed te voorkomen.

“Leren” meer is dan wat spelregels veranderen in de systemen. Leren doe je door je echt te verdiepen in hoe dingen hebben kunnen gebeuren, waarbij ieders aandeel betrekt: dat van de dader, de instituties, maar ook van elk van ons en de samenleving als geheel. En ieders stem mag en moet daarin gehoord worden: hoe pijnlijk we dat ook vinden.

En ik denk aan een man die na een uiterst gewelddadige verkrachting van twee minderjarige meisjes niet van de rechter te horen kreeg: “Uw delict toont aan dat u zo ziek en gevaarlijk bent dat u niet meer op straat mag komen. Althans niet voordat door deskundigen is vastgesteld dat dat gevaar bij u niet meer aanwezig is. Daarom krijgt u TBS of een gevangenisstraf met TBS” .

In plaats daarvan kreeg Michael P. een gevangenisstraf met een einddatum. De toenmalige advocaat adviseerde Michael om niet mee te werken aan een Pieter Baancentrum-onderzoek om daarmee TBS te voorkomen en die strategie heeft bij de leden van de rechtbank gewerkt. Achteraf praten met de wetenschap van nu lijkt wellicht wat gemakkelijk maar dat de keus van de rechtbank na de verkrachting cruciaal voor het vervolg is geweest staat buiten kijf.

Dat hij in de loop van die straf in een kliniek werd geplaatst deed niets af aan het feit dat hij korte tijd daarna sowieso vrij zou komen, gevaarlijk of niet. Het delict werd gepleegd in het laatste deel van de gevangenisstraf, toen P. in een kliniek was.

Daarom wees iedereen naar de gevangenis en de kliniek en toen heel Nederland riep dat het TBS- systeem niet deugde heb ik dat de minister en voorlichting dat niet horen weerspreken. Michael P. heeft nooit TBS gehad en het zwijgen daarover vond ik niet stroken met de verantwoordelijk van Justitie om ons goed voor te lichten. Bovendien werden de mensen die in klinieken uiterst zwaar en moeilijk werk doen daarmee volstrekt in de kou gezet.

Onlangs heeft strafrechtadvocate Marjolein Dikkerboom in haar Magazine “Meesters, achter de schermen” een interview met Heleen de moeder van Michael P. gehad, gevolgd door een interview met Marjolein en Heleen, in de podcast “Prisonshow”.

De familie is ernstig bedreigd en lastig gevallen: thuis, op het werk tot en met in de school van de kinderen van de zus van Michael P..  Ze moesten noodgedwongen verhuizen, omdat de (be)dreigende situatie niet langer houdbaar was. De- zus kan nog steeds niet werken vanwege hetgeen ze heeft meegemaakt door toedoen van haar broer. Moeder kreeg de schuld van het delict van haar zoon, is voor “moordenaar” uitgescholden  en diverse media kopten in dat het aan de opvoeding zou hebben gelegen. Het is opmerkelijk te noemen dat zoiets nooit over de vader wordt gezegd, hetgeen misschien ook wel wat zegt over het nog altijd heersende beeld van onze maatschappij. Heleen moest zelfs onderduiken op advies van de politie en probeert zo goed en zo kwaad als dat kan een zinvol leven op te bouwen. Ze werkt in de zorg.

In het gezin waarin P. opgroeide was geen sprake van mishandeling of misbruik.  Heleen is een liefdevolle moeder die het vreselijk vindt wat haar zoon heeft gedaan en dat op geen enkele wijze recht probeert te praten.  Ze kiest er voor om moeder voor Michael te blijven en dat was geen gemakkelijk keuze. Ook zij heeft geworsteld met de vraag: laat ik mijn zoon los of blijf ik er voor hem. Dit was een heel proces. En uiteindelijk een keuze van het hart. Michael is en blijft haar zoon.  Haar, haar ex-man, kinderen en kleinkinderen is ook geweld en onrecht aangedaan. Voor hen was er geen enkele vorm van hulp en steun beschikbaar. Ze waren immers familie van de dader.   

Je zal maar een kind, broer, oom of zus  hebben die zo’n verschrikkelijk delict pleegt. En zonder enige ervaring, bijvoorbeeld met de media, mikpunt worden van volkswoede en media.

En als je dan de stap durft te zetten om met het verdriet aan de vergeten kant naar buiten te treden, merkt aan alles dat er voor kant van het verhaal, maar weinig of geen draagvlak is.

Zo was er een bekend TV- programma dat naar aanleiding van het magazine interesse had getoond. Waarom was het niet eerder opgepakt, werd zelfs gezegd. Er was een heus interview opgenomen met Heleen en het item zou maar liefst 3 minuten duren. Een unicum in de TV – wereld. Op de dag van uitzending werd er als dondersslag bij heldere hemel gebeld dat het toch niet op TV zou komen.  

Naar de reden kunnen we slechts gissen.  Zou Justitie of zelfs de politiek een rol hebben gespeeld?

Alle telefoongesprekken van Michael worden immers opgenomen en Heleen en Michael hadden nog gebeld vlak voordat het productieteam aan het draaien was. Ook was er met de familie van de nabestaanden contact opgenomen en ook al hadden zij bezwaren, dat weerhield het TV- programma niet van het afnemen van het interview, want ook deze kant van het verhaal mocht verteld worden. Het interview ligt nu in een spreekwoordelijk la. Om maatschappelijke onrust te voorkomen. Alle veroordeelden voor levensdelicten hebben een familie, Heleen voelt een roeping om iets in het leven te roepen voor steun, hulp en begeleiding die zij nooit heeft gehad.   Maar de stem van de familie van de dader mag vooralsnog niet gehoord worden.

Als het ministerie van V&J en de media vinden dat de stem van Heleen niet mag worden gehoord omdat dat pijn doet en onrust veroorzaakt dan drukt ze daarmee uit dat er niet van dit verschrikkelijke drama geleerd mag worden. En als dit het beleid is ten aanzien van al dit soort delicten en al de mensen die daardoor geraakt worden (gemiddeld zo’n vijftig heel direct, soms zelfs de hele samenleving) dan is dat desastreus voor het leerproces. En daar is niemand mee geholpen.

Hieronder de link naar het interview met Heleen en daaronder de link waar je het blad “Meesters, achter de schermen” kunt kopen:

Heleen, de moeder van Michael P. + Marjolein Dikkerboom over “Meesters achter de schermen”. (Deel 2)


Bloedband van Rivellino Rigters

“Bloedband” kun je niet wegleggen voordat het uit is. Het lezen voelt als een ontmoeting met bekenden, familie zelfs. Je treft hen aan in het warme, liefdevolle huis van Rivelino Rigters.  Prachtig vormgegeven en verbeeld in teksten, gedichten, muziek en foto’s.

Dit boek gaat niet over de “systeemwereld” van justitie, instellingen scholen en media waar ik lang deel van uitmaakte, onder andere als gevangenisdirecteur. “Bloedband” gaat over ons en de mensenwereld, relaties in en uit detentie.  De professionals, die ook aan het woord komen, zijn mensen en geen “functionarissen”.

In “bloedband” maak je kennis met “hotshots” die pittige uitdagingen op hun pad vonden.  Die niet kregen waar elk kind of volwassene recht op heeft.  Dierbaren van kinderen die vanaf hun geboorte of later als “anders” werden beschouwd en niet vanzelfsprekend werden uitgenodigd om mee te doen.  Die moeite hadden om te leren omgaan met pijn en gemis.  En die anderen onrecht aandeden.

Het boek is open, oprecht en realistisch: dit is wat je meemaakt als jij of je kind, partner, ouder of ander familielid in of uit de gevangenis gaat.

Rivelino geeft wat mij betreft echter een podium aan mooie, talentvolle mensen, waar hij er zelf een van is! Vrouwen en mannen die lang niet werden gezien maar die we voor geen goud willen en kunnen missen in onze levendige en rijke gemeenschap.  

Frans Douw

Stichting Herstel en Terugkeer

https://blackrockstar.com/

Mensenrechten

De Stichting Herstel en Terugkeer wil hen die ten onrechte niet gehoord en erkend worden graag een podium geven. Iedereen heeft recht van spreken en verdient erkenning voor wie hij of zij is: ook een minister of gevangenisdirecteur.

Maar daar waar niet alleen sprake is van een groot machtsverschil maar het ook groepen betreft die maatschappelijk verguisd worden en dus nauwelijks op compassie kunnen rekenen zijn mensenrechten eerder in het geding. Vandaar mijn brief hieronder die gericht is aan ieder die hiervan wil weten en is bedoeld om de discussie op gang te brengen.

Beste mede-Nederlander,

In het afgelopen jaar was de vrijheid van meningsuiting van gedetineerden, hun families en het personeel in het geding en dan met name het verbod om met de media te spreken over hun situatie, omdat er anders straf en represailles zouden volgen.

Een gedetineerde moet, net als het personeel, toestemming van de directeur vragen om contact met de media te hebben. De directeur moet dat volgens de wet toetsen aan criteria zoals de orde en rust in de inrichting, de privacy, de goede zeden, het niet schenden van belangen van slachtoffers en het niet ingaan op de strafzaak. Volgens de wet heeft iedereen in Nederland niet alleen stemrecht, maar ook recht op vrijheid van meningsuiting, ook gedetineerden.De praktijk is dat de directeur nooit toestemming geeft voor contact met de media, tenzij dit strookt met de belangen van de minister voor Rechtsbescherming, uitgevoerd door de afdeling voorlichting van DJI.

Ik weet vanuit mijn vroegere positie hoe de hazen lopen. Dat ikzelf ook regelmatig gevangen zat tussen ethische dilemma’s, rechtvaardigheid en wat van bovenaf werd opgelegd. In dit geval betekent het uitvoeren van de opdracht dat gedetineerden geen vrijheid van meningsuiting hebben en dat hun uitingen gezien worden in het verlengde van het PR-beleid van het ministerie.

Tijdens de Corona-crisis heeft dit ervoor gezorgd dat het niet mogelijk was om een goed beeld te krijgen van de situatie in de inrichtingen. Gedetineerden mogen niet praten, familieleden zijn bang voor represailles naar hun geliefde, personeel mag ook niets zeggen en de minister voor Rechtsbescherming voert het beleid dat hij feitelijke informatie zo veel als mogelijk binnenskamers houdt, geheel in lijn met de inmiddels uitvoerig besproken, lijn van het kabinet Rutte.  Helaas was er niet alleen sprake van het achterhouden van informatie, maar ook van het verstrekken van onjuiste informatie. Zo vertelde de minister voor Rechtsbescherming tijdens de eerste corona-golf dat in de gevangenissen de RIVM-regels worden toegepast, werd hij gedwongen om bij Op1 toe te geven dat dat niet zo was en vertellen voorlichters nu nog steeds aan iedereen die het wil horen dat de regels worden gevolgd. 1.50 m. afstand, testen en quarantaine.

Er wordt inmiddels wel toegegeven dat gedetineerden ondanks de situatie binnen en buiten zichzelf niet zoals de rest van Nederland mogen beschermen met een mondkapje.  De podcast Prisonshow van de Stichting Herstel en Terugkeer heeft een aantal afleveringen over dit onderwerp gemaakt.

Er zijn een aantal voorbeelden te noemen van casussen waarin mensenrechten in het geding waren, maar ik vraag nu aandacht voor een specifieke casus waaruit blijkt hoever de minister voor Rechtsbescherming inmiddels gaat in het schenden van mensenrechten in de gevangenis. En hoe lokale gevangenisdirecteuren hun eigenstandige penitentiaire bevoegdheid ondergeschikt maken aan de opdracht van de minister.

De heer Baybasin mag van de directeur van de Schie geen interview geven aan een Koerdische nieuwszender over zijn visie op de vorming van een Koerdische Staat.  Vanuit een aantal geledingen wordt al jaren aandacht gevraagd voor het feit dat zij vinden dat de heer Baybasin nooit een eerlijk proces heeft gehad, maar dat is in deze casuïstiek niet het punt dat ik wil maken.

Waar het om gaat is, dat de minister voor Rechtsbescherming met man en macht en met de inzet van alles waar ons machtsapparaat over beschikt probeert te voorkomen dat een gedetineerde die zich al twintig jaar uiterst correct gedraagt, nooit geweld binnen de muren heeft gebruikt en veroordeeld is in een zaak waar vermeende slachtoffers niet eens bekend zijn niet met de Koerdische pers mag praten over een politieke visie.

Dat is schending van de vrijheid van meningsuiting in haar meest onverdunde vorm. Men kan slechts raden naar de motieven: wil men gewoon dat geen enkele gedetineerde perscontact heeft, of wil men geen ruzie met Erdogan? De beklagcommissie heeft de heer Baybasin in het gelijk gesteld, de directeur is in beroep tegen deze beslissing.

Op dit moment speelt een vervolg hierop dat eigenlijk te bizar voor woorden is. Een kennis heeft een telefoongesprek met de heer Baybasin opgenomen en op sociale media geplaatst. In dat interview zegt de heer Baybasin geen onvertogen woord: hij bedankt mensen voor hun steun en wenst iedereen een gelukkig nieuwjaar. Als je het beluistert dan weet je dat hij niet geweten heeft dat dit openbaar gemaakt zou worden.

De directeur gelooft dat niet, of wil het niet geloven en heeft de heer Baybasin voor zeven dagen in de strafcel geplaatst: een kale ruimte met een plastic matras die bedoeld is om te straffen en leed toe te voegen. Er is hier sprake van een oudere man met een zwakke gezondheid en uit wetenschappelijk onderzoek weten we dat plaatsing in zo’n cel voor langer dan drie dagen mentale schade oplevert die moeilijk herstelt.

Net als een aantal voormalige gevangenisdirecteuren uit ons netwerk vinden we de straf buitenproportioneel en uiterst ongepast. De strafcel wordt normaal slechts ingezet bij het plegen van geweld of drugshandel of drugsgebruik binnen de muren.

Het nare is, dat de Centrale Raad zich pas over de rechtmatigheid van de straf wil buigen als zij al voorbij is.  

Deze week hoorden we minister Kaag zeggen dat mensenrechten een serieus onderwerp zijn, ook in Nederland.  Ik hoop dat de regering zich laat overhalen om vanuit menselijkheid en mensenrechten te redeneren. En uiterst terughoudend te zijn met harde standpunten over mensen zonder status en macht: zij die het hardst de gevolgen van een onverschillig en ongevoelig beleid ervaren.

Frans Douw

Twee afleveringen van de Prisonshow: “waarom spreekt minister Dekker de waarheid niet?” en “Special over het mediabeleid voor gedetineerden”.

https://www.podbean.com/ew/pb-ttd2b-dd1874

https://www.podbean.com/ew/pb-n44r7-c49156

2021 wordt een mensenjaar!

Een jaar waarin we nog meer ruimte voor mensen dan voor systemen maken.

Eigenlijk doen wij, Toon Walravens en Frans Douw, dat al heel lang, maar in 2021 gaan we dat nog meer samendoen, in samenhang, met heel véél andere mensen.

Mensen die barsten van talent, levenskracht en liefde. En die zich minder gezien en uitgenodigd voelen of worden: zelfs bijna zijn gaan geloven dat dat “logisch” en onveranderbaar is. 

Dit jaar is het jaar van alle mensen. Geen uitsluiting van mensen waarvan gevonden word dat ze overlast geven aan de omgeving, degenen die met justitie in aanraking zijn gekomen, hun families, de nabestaanden van geweldslachtoffers, de mensen die denken in de verkeerde buurt te wonen, mensen met de andere achtergrond of sekse, geloof of seksuele geaardheid, de mensen met kwetsbaarheden of een beperking of een “ontwricht verleden”.

Alle mensen die willen genieten van wat andere mensen te bieden hebben en willen helpen daar ruimte voor te maken. Die er, net als wij, van overtuigd zijn dat onze gemeenschap zichzelf zwaar tekortdoet door zoveel mooie, waardevolle en betekenisvolle mensen buiten te sluiten. En die voelen dat het hier over onze kinderen gaat, onze broers en zussen en onze buurtgenoten. En dat wij niet konden bestaan als zij er niet waren. Die vinden dat de wereld mooier is met iedereen er bij!!

Wij, Toon en Frans van de Stichting Herstel en Terugkeer zijn al tien jaar een vraagbaak, apart of gezamenlijk, we jagen aan, brengen samen, zoeken naar positieve betekenis en bieden ruimte. Ruimte en podia waar mensen in Nederland en de hele wereld gezien en gehoord kunnen worden.  We hebben van elke dag van deze tien jaar geleerd en genoten.

Op dit moment zijn onze vrienden Bedel Bayrak, Nadiah Al Sayed en Peter Kromkamp bezig om van onze website (www.herstelterugkeer.nl) een clubhuis te maken voor jullie allemaal en we hopen half februari “online” te zijn. Voel je uitgenodigd om toe te treden als betekenisgever.

Verder gaan de uitzendingen van de podcast, inmiddels podium voor velen, nu nog op www.prisonshow.nl gewoon door, en zijn al onze vrienden en wij volop actief en bereikbaar voor mensen. Ook voor mensen die in de politiek, media of voor een organisatie werken. Je kunt jezelf of een ander die een podium verdient aanmelden om geïnterviewd te worden. Alvast meedoen? Wordt volger van de Prisonshow! 

Let Op: in februari 2021 komt het boek “Het zijn mensen, memoires van een gevangenisdirecteur” uit en zullen er naar aanleiding daarvan spreekbeurten, meetings en discussies zijn. Niet op de eerste plaats over het boek, maar over hoe wij nu omgaan met delict, straf, herstel en terugkeer en dat dat heel anders kan en moet.  Je kunt het boek alvast reserveren:

Let op:  op 1 mei zal de documentaire “Toon W. is Hersteld” in première gaan en zullen er naar aanleiding daarvan debatavonden, presentaties en dialoogontmoetingen komen. In de documentaire zullen verschillende mensen aan het woord komen zoals o.a.: Willem den Hertog (oprichter van Hertog ijs en later aalmoezenier in de strafgevangenis in het Belgische Merksplas), klinisch psycholoog Ton Kuijpers (behandelaar Toon), Zus Bea Walravens, een gevangenisbewaarder en een ex-bendelid, etc.

Vrijdag 8 oktober 2021 Ontmoetingsdag

En dan natuurlijk de Ontmoetingsdag “Recht van Spreken”, voor alle betrokkenen bij het Proces van Herstel en Terugkeer.  Georganiseerd voor, door en met jullie. Zet hem nu al in je agenda, want post- covid verwachten wij een enorme belangstelling. Volg de berichten. Want weldra zal de locatie en andere relevante informatie door ons op de website en sociale media verspreid worden.

Tot snel!

Met hartelijke groet

Toon Walravens

Frans Douw