Overwegingen van een medewerker van Justitie

Peter is iemand die met Justitiabelen werkt, binnen en buiten de muren. Ik wilde hem interviewen voor de podcast maar hij was bang dat zijn stem zou worden herkend en dat de informatie naar hem zou leiden. Had gezien hoe anderen waren aangepakt als ze iets over hun eigen ervaringen naar buiten brachten. Uiteindelijk schreef hij een verhaal dat niet meer over hemzelf gaat en niet geschikt is voor de podcast. Maar wel lezenswaardig is.

Als medewerker kom ik in allerlei hoedanigheden en settings met justitiabelen in
aanraking en word ik op allerlei niveaus geïnformeerd. Dat kan erg confronterend
zijn. Zeker als je weet dat ons rechtssysteem gebaseerd is op retrospectief
strafrecht, waar het natuurlijk gebaseerd zou moeten zijn op prospectief strafrecht,
het vooraf beschermen van de samenleving. Wanneer dat het uitgangspunt zou zijn
(politiek!) dan zou er ongetwijfeld minder geleden worden in onze maatschappij.
Minder omdat er minder slachtoffers zouden zijn, minder omdat er minder daders
zouden zijn. Maar wanneer we maar blijven bezuinigen bereiken we het
tegenovergestelde.
Uit onderzoek van Wartna et al. (2015) blijkt dat de helft van de ex-gedetineerden in
Nederland binnen twee jaar na hun vrijlating opnieuw voor een misdrijf worden
veroordeeld. Volgens onderzoek van Linkcens en De Looff (2013) belandt een derde
van de ex-gedetineerden binnen twee jaar weer in de gevangenis. Dirkzwager,
Nieuwbeerta en Fiselier (in Beerthuizen, Beijersbergen, Noordhuizen & Weijters,
2015) omschrijven de leefsituatie van ex-gedetineerden als zwaar. Vaak is er sprake
van financiële en/of psychische problematiek en is het lastig voor ze om werk te
vinden, waardoor sommigen dan ook op straat belanden. Dergelijke problemen
kunnen ervoor zorgen dat mensen terugvallen in de criminaliteit.
Goed om te weten dat:
• Er jaarlijks 26.280 nieuwe justitiabelen instromen
• Er gemiddeld 11.139 justitiabelen per dag ‘binnen’ zijn
• Daarvan 95% man is en 5% vrouw
• 52% binnen één maand weer vrijkomt
• De goedkoopste plaats € 249,- per dag kost. Dit is een plek in de reguliere
gevangenis/huis van bewaring.
• De duurste plaats € 631,- per dag kost. Dit gaat om een plek in een jeugdinrichting.
Als we dat nader bekijken vanuit de 5% vrouwelijke justitiabelen dan zien we het
volgende:
Ca 3000 vrouwen per jaar zijn voor kortere of langere tijd gedetineerd
Ca 50 tot 70% van hen is moeder
Ca 2500 kinderen per jaar wier moeder in de gevangenis terecht komt
Ca 50% van de kinderen woont alleen met de moeder samen. Dit houdt in dat
wanneer moeder in detentie komt de kinderen veelal uit hun vertrouwde omgeving
weg moeten.
Waardoor
de kinderen van een gedetineerde ouder zich veelal ongepast gedragen, onrust
veroorzaken in de klas, spijbelen en agressief gedrag vertonen. Ze hebben een lager

zelfbeeld (lage zelfwaardering en onzekerheid), lagere concentratie, lagere
sociabiliteit, lagere schoolprestaties en een slechtere gezondheid.
Het is een misverstand dat het leed van een slachtoffer slechts erkend kan worden
wanneer nieuw leed toegebracht wordt aan de dader. De eigen pijn wordt niet
uitgewist door het toebrengen van pijn aan de ander.
Wanneer we kunnen voorkomen dat een dader dader wordt, ziet onze maatschappij
er totaal anders uit en wordt er minder geleden, zowel door de slachtoffers en hun
naasten als de daders en hun naasten.
Daarvoor zullen we op een andere manier naar onszelf en de maatschappij waarin
we leven moeten kijken.
Nelson Mandela kwam na 27 jaar vrij uit de gevangenis en vond dat er zonder
verzoening, geen vrijheid kon zijn. Maar kun je ooit je beulen vergeven?
Mandela was een realist en, nog belangrijker, hij belichaamde een oud Afrikaans en
tegelijkertijd in essentie diep humanistische levenswijsheid: Ubuntu.
Het zoeloe-woord betekent: ik ben (pas) mens in relatie tot andere mensen. Voor
mijn ontplooiing ben ‘ik’ aangewezen op een ‘jij’ en een ‘wij’. Dat we als mens op
elkaar zijn aangewezen betekent ook: we zijn mede verantwoordelijk voor elkaars
vrijheid en humaniteit. Voor Mandela was vrijheid daarom ondeelbaar: geen mens
heeft volledige vrijheid, zolang een medemens nog in ketens is; vrijheid is geen
individueel bezit, maar een voortdurende, gemeenschappelijke opgave.
Om dezelfde reden sprak hij de taal van verzoening. De diepgaande, onderlinge
verbondenheid tussen mensen geldt namelijk niet alleen voor vrienden of
welgezinde wereldburgers, maar ook – of juist – voor daders en slachtoffers.
Waarom? Omdat de dader zijn slachtoffer als mens heeft miskend en beschadigd –
en daarmee ook zichzelf. Voor hun heling, voor herstel van hun humaniteit, zijn
allebei aangewezen op verzoening. Dat betekent niet acceptatie van de misdaad,
maar wederzijdse erkenning en re-humanisering van de ander als medemens, als
persoon met wie je deze wereld deelt.
“If I didn’t leave my bitterness and hatred behind, I would still be in prison.”
Uitgangspunt van gevangenisstraf moet zijn dat je alleen mag voorkomen dat
mensen niet weglopen. Je mag geen leed toevoegen. Dat houdt in dat je niet extra
mag straffen.
Helaas gebeurt dat wel, helaas worden mensen niet voldoende ondersteund, helaas
worden mensen tegengewerkt om op een zo goed mogelijk manier hun detentie door
te komen, helaas lopen veel gedetineerden detentieschade op. Helaas worden
zaken voor gedetineerden en hun naasten onnodig moeilijk gemaakt.

Wanneer we zien dat minimaal 30% van de aangehouden verdachten en 45% van
de mensen die in hechtenis zitten een licht verstandelijke beperking (lvb) heeft en er
door medewerkers het volgende over wordt gezegd:
“Iemand met een LVB heeft over het algemeen meer moeite met briefjes. Er wordt
hier bijvoorbeeld met verzoekbriefjes gewerkt, richting de casemanager. Daar
zouden ze dus eigenlijk hulp bij moeten vragen. De mentor moet hier alert op zijn, en
als ze daadwerkelijk met vragen komen moet daar ook zonder oordeel op worden
gereageerd.”
“We verwachten dat ze de weg wel weten, maar ze zijn de weg vaak kwijt: er zijn
geen pijlen en bordjes. Sommigen leveren geen briefjes in omdat ze bang zijn het
niet te kunnen vinden en door de mand te vallen.”
moet er preventief gewerkt worden! Er wordt weliswaar aan gewerkt om deze
mensen zo goed als mogelijk te begeleiden maar beleid erop is mooi maar moet in
de praktijk wel uitgevoerd (kunnen) worden.
Eerder gaven we al aan wat de kosten van detentie voor de samenleving en voor
justitiabelen en hun naasten betekent. Het is interessant om te lezen in de
Ombuigings- en intensiveringslijst 2021 van de Rijksoverheid, pagina 13, nr 2.4, dat
wanneer er op een andere manier wordt gestraft er veel bezuinigd kan worden. Zou
elektronische detentie voor lichte vergrijpen die nu bestraft worden tot één maand
gevangenisstraf worden toegepast dan wordt daar structureel 10 miljoen per jaar
mee bezuinigd; met straffen tot drie maanden 23,1 miljoen en wanneer een taakstraf
voor lichte vergrijpen wordt ingevoerd 20,5 miljoen.
Wat het daarnaast oplevert aan de cohesie van gezinnen en families en het niet
oplopen van detentieschade wordt niet vermeld en is niet in geld uit te drukken!
Als daarnaast softdrugs worden gedecriminaliseerd kan nog eens ruim 60 miljoen
worden bespaard.
In hetzelfde stuk wordt (helaas) ook aangegeven wat bezuinigingen op de
geestelijke verzorging, het samenvoegen van de reclasseringsorganisatie en het
centraal stellen van de straf i.c.m. het afschaffen van forensische zorg oplevert …

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s